Đục thủy tinh thể ở người trẻ tuổi: Nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết

Có. Đục thủy tinh thể ở người trẻ tuy ít gặp nhưng vẫn có thể xảy ra, thường do bẩm sinh, di truyền, chấn thương mắt, viêm màng bồ đào, đái tháo đường hoặc dùng corticoid kéo dài. Nếu nhìn mờ, lóa sáng hoặc nhìn đôi, cần đi khám nhãn khoa để tìm nguyên nhân.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đục thủy tinh thể và tật khúc xạ là hai nguyên nhân hàng đầu gây suy giảm thị lực, dù đa số người bị ảnh hưởng trên 50 tuổi. Với người 20–45 tuổi, điều cần làm rõ là “vì sao bị”. Bài viết tổng hợp thông tin từ AAO, NEI, WHO; nội dung mang tính tham khảo, cần được bác sĩ nhãn khoa thăm khám.

Đục thủy tinh thể ở người trẻ là gì?

Đục thủy tinh thể là tình trạng thể thủy tinh – thấu kính trong suốt nằm sau đồng tử – bị mờ đục, khiến ánh sáng khó đi vào mắt và thị lực giảm dần. Ở người trẻ, bệnh thường gắn với một nguyên nhân cụ thể cần được tìm ra, thay vì chỉ do lão hóa.

Có hai nhóm: đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc ở trẻ em, và đục thủy tinh thể mắc phải từ tuổi thanh thiếu niên đến trung niên. Xem thêm tổng quan về bệnh đục thủy tinh thể (còn gọi là cườm khô).

Nguyên nhân đục thủy tinh thể ở người trẻ

Nguyên nhân gồm bẩm sinh – di truyền, chấn thương, viêm trong mắt, đái tháo đường, corticoid kéo dài và một số yếu tố lối sống. Một người có thể có nhiều yếu tố cùng lúc, hoặc không xác định được nguyên nhân.

Bẩm sinh, di truyền và nhiễm trùng thai kỳ

Theo AAO, di truyền, rối loạn chuyển hóa và chấn thương mắt đều có thể gây đục thủy tinh thể ở trẻ; nhiễm trùng trong thai kỳ cũng là nguyên nhân được ghi nhận, và nhiều trường hợp không tìm ra nguyên nhân. Người có tiền sử gia đình nên báo bác sĩ để được tư vấn theo dõi.

Chấn thương, phẫu thuật hoặc xạ trị vùng mắt

Chấn thương có thể làm tổn thương thể thủy tinh; đục có thể xuất hiện ngay hoặc sau nhiều năm. NEI ghi nhận chấn thương mắt, phẫu thuật mắt và xạ trị vùng thân trên là yếu tố nguy cơ. Sau chấn thương, dù thị lực chưa đổi, vẫn nên khám để theo dõi biến chứng muộn.

Viêm màng bồ đào

Viêm màng bồ đào là tình trạng viêm bên trong mắt. Theo AAO, đục thủy tinh thể là biến chứng thường gặp, do quá trình viêm và cả do corticoid dùng để điều trị. Xem thêm về viêm màng bồ đào.

Đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa

Đường huyết cao kéo dài làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể và có thể khiến bệnh đến sớm hơn. Bệnh còn gây tổn thương võng mạc nên cần khám mắt định kỳ; tham khảo biến chứng tiểu đường ở mắt. Một số rối loạn chuyển hóa hiếm gặp cũng có liên quan.

Corticoid dùng kéo dài

Corticoid (thuốc uống, thuốc nhỏ mắt và một số dạng khác) dùng lâu ngày làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể, thường là đục dưới bao sau. Không tự mua thuốc nhỏ mắt có corticoid và không tự ngưng thuốc điều trị bệnh nền; mọi điều chỉnh cần hỏi bác sĩ.

Tia UV, hút thuốc, rượu bia và cận thị nặng

NEI liệt kê ánh nắng mặt trời, hút thuốc và uống nhiều rượu bia là yếu tố nguy cơ có thể điều chỉnh. Các nghiên cứu quan sát được AAO tổng hợp cũng ghi nhận cận thị nặng đi kèm nguy cơ đục nhân và đục dưới bao sau cao hơn, nhưng chưa thể kết luận đây là yếu tố độc lập.

Ánh sáng xanh từ màn hình có gây đục thủy tinh thể?

Theo AAO, chưa có bằng chứng khoa học cho thấy ánh sáng xanh từ màn hình gây tổn hại mắt. Dùng màn hình lâu chủ yếu gây mỏi mắt và khô mắt, khác với đục thủy tinh thể.

Dấu hiệu nhận biết sớm đục thủy tinh thể ở người trẻ

Dấu hiệu sớm thường là nhìn mờ tiến triển từ từ, không đau, hay kèm lóa sáng hoặc khó nhìn khi thiếu sáng. Giai đoạn đầu có thể chưa có triệu chứng rõ.

• Nhìn mờ như qua lớp kính mờ hoặc sương mù, ở một hoặc hai mắt.
• Lóa, chói khi gặp ánh sáng mạnh hoặc đèn pha; thấy quầng sáng quanh đèn.
• Nhìn kém khi thiếu sáng, cần nhiều ánh sáng hơn để đọc.
• Màu sắc nhạt đi hoặc ngả vàng.
• Nhìn đôi hoặc thấy hình mờ bóng ở một mắt.

Các dấu hiệu này cũng gặp trong tật khúc xạ, khô mắt hoặc bệnh võng mạc, nên không thể tự chẩn đoán tại nhà.

Khi nào cần đi khám ngay?

Cần khám ngay khi thị lực giảm đột ngột, đau mắt kèm đỏ mắt hoặc buồn nôn, hoặc sau chấn thương mắt. Đây có thể là bệnh lý mắt cấp cứu, không đơn thuần là đục thủy tinh thể.

• Giảm hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc hai mắt.
• Đau nhức mắt dữ dội, đỏ mắt, buồn nôn hoặc thấy quầng sáng.
• Chớp sáng, nhiều “ruồi bay” xuất hiện đột ngột hoặc có màn che trong tầm nhìn.
• Nhìn mờ hoặc nhìn đôi mới xuất hiện sau chấn thương, sau phẫu thuật mắt.
• Trẻ có đồng tử màu trắng đục hoặc mắt lác.
• Nhìn mờ dần ở người đái tháo đường, viêm màng bồ đào hoặc dùng corticoid kéo dài.

Chẩn đoán và hướng điều trị đục thủy tinh thể

Chẩn đoán dựa trên khám mắt toàn diện, thường nhỏ thuốc giãn đồng tử để quan sát rõ thể thủy tinh và đáy mắt, theo AAO. Phẫu thuật là cách duy nhất loại bỏ thể thủy tinh đục, nhưng không phải trường hợp nào cũng cần mổ ngay.

Chẩn đoán

Bác sĩ hỏi bệnh sử (bệnh nền, thuốc đang dùng, chấn thương, tiền sử gia đình), đo thị lực và khúc xạ, khám bằng đèn khe và khám đáy mắt sau giãn đồng tử. Ở người trẻ, mục tiêu còn là tìm nguyên nhân để xử trí bệnh nền, đôi khi cần phối hợp chuyên khoa nội tiết hoặc nhi khoa.

Hướng điều trị

• Giai đoạn nhẹ: khi chưa ảnh hưởng sinh hoạt, điều chỉnh kính và theo dõi có thể là đủ.
• Nguyên nhân nền: kiểm soát đường huyết, kiểm soát viêm, điều chỉnh corticoid theo chỉ định.
• Phẫu thuật: cân nhắc khi đục ảnh hưởng học tập, công việc hoặc lái xe. Bác sĩ lấy thể thủy tinh đục và thay kính nội nhãn; kỹ thuật thường dùng là phẫu thuật Phaco thay thủy tinh thể nhân tạo. Kính nội nhãn ở lại lâu dài trong mắt nên người trẻ cần được tư vấn kỹ về kính nội nhãn (IOL) phù hợp nhu cầu nhìn xa và nhìn gần. Một số người có thể bị đục bao sau nhiều năm sau mổ.

Kết quả và thời điểm can thiệp khác nhau ở từng người; bác sĩ sẽ tư vấn dựa trên thăm khám cụ thể.

Cách phòng ngừa và bảo vệ mắt

Chưa có biện pháp ngăn ngừa hoàn toàn, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách kiểm soát bệnh nền, bảo vệ mắt khỏi chấn thương và tia UV, và khám mắt định kỳ.

• Kiểm soát đường huyết nếu mắc đái tháo đường; dùng thuốc theo chỉ định.
• Đeo kính râm chống tia UV và đội mũ rộng vành khi ra nắng.
• Dùng kính bảo hộ khi hàn, cơ khí, làm việc với hóa chất hoặc chơi thể thao dễ va đập.
• Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia; ăn nhiều rau lá xanh, trái cây.
• Khám mắt định kỳ theo lịch bác sĩ, nhất là khi có yếu tố nguy cơ.

Câu hỏi thường gặp về đục thủy tinh thể ở người trẻ

Những thắc mắc phổ biến nhất được giải đáp ngắn gọn dưới đây.

Đục thủy tinh thể ở người trẻ có tự hết hoặc chữa bằng thuốc được không?

Đục thủy tinh thể thường không tự hết, và hiện chưa có thuốc được công nhận giúp thể thủy tinh trong trở lại. Khi triệu chứng nhẹ, bác sĩ có thể chỉ định điều chỉnh kính, kiểm soát bệnh nền và theo dõi. Khi thị lực ảnh hưởng sinh hoạt, phẫu thuật là cách loại bỏ thể thủy tinh đục.

Dùng điện thoại, máy tính nhiều có gây đục thủy tinh thể không?

Theo Viện Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO), chưa có bằng chứng khoa học cho thấy ánh sáng xanh từ màn hình gây đục thủy tinh thể hay tổn hại mắt. Nhìn màn hình lâu thường gây mỏi mắt và khô mắt do chớp mắt ít. Nếu mờ mắt kéo dài, cần khám để tìm nguyên nhân.

Có phải mổ ngay khi được chẩn đoán đục thủy tinh thể ở người trẻ?

Không phải trường hợp nào cũng cần mổ ngay. Theo AAO, nếu triệu chứng nhẹ và chưa ảnh hưởng sinh hoạt, cập nhật kính có thể là đủ. Bác sĩ cân nhắc phẫu thuật khi đục làm giảm khả năng học tập, làm việc hoặc lái xe, dựa trên nguyên nhân và tình trạng mắt.

Đái tháo đường hoặc dùng corticoid có làm đục thủy tinh thể sớm hơn không?

Cả hai đều được Viện Mắt Quốc gia Hoa Kỳ (NEI) ghi nhận là yếu tố nguy cơ. Đường huyết cao kéo dài có thể khiến bệnh đến sớm hơn; corticoid dùng lâu ngày làm tăng nguy cơ. Người thuộc nhóm này nên khám mắt định kỳ và không tự ngưng thuốc khi chưa hỏi bác sĩ.

Dấu hiệu đục thủy tinh thể ở trẻ em là gì?

Trẻ có thể có đồng tử màu trắng đục, mắt lác hoặc rung giật nhãn cầu. Trẻ nhỏ khó tự mô tả nên dễ bị bỏ sót. Vì thị lực đang phát triển, đục thủy tinh thể không điều trị kịp thời có thể dẫn đến nhược thị. Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm khi nghi ngờ.

Đục thủy tinh thể ở người trẻ có di truyền không?

Một số trường hợp có yếu tố di truyền, nhất là đục thủy tinh thể bẩm sinh. Tuy nhiên, không ít trường hợp do nguyên nhân khác hoặc không xác định được. Nếu gia đình có người bị đục thủy tinh thể sớm, nên báo bác sĩ để được tư vấn và theo dõi phù hợp.

Đặt lịch khám và tầm soát mắt tổng quát tại Hikari Eyecare

Phát hiện sớm đục thủy tinh thể ở người trẻ giúp xác định nguyên nhân và có kế hoạch theo dõi hoặc điều trị phù hợp. Nếu nhìn mờ, lóa sáng hoặc thuộc nhóm nguy cơ (đái tháo đường, dùng corticoid, viêm màng bồ đào, tiền sử chấn thương hoặc gia đình), hãy đặt lịch khám mắt tổng quát chuyên sâu tại Trung tâm Mắt Sài Gòn Hikari.

• Địa chỉ: 17 Bùi Thị Xuân, Phường Bến Thành, TP.HCM
• Hotline: 0961 39 39 83 – 0988 81 68 21
• Zalo: Trung tâm Mắt Sài Gòn Hikari

Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám của bác sĩ nhãn khoa.

Nguồn tham khảo: AAO (Cataracts; Pediatric Cataracts; Pediatric Anterior Uveitis; Digital Devices and Your Eyes); NEI (Cataracts); WHO (Vision impairment and blindness).